The Science of Hadith in al-Andalus : 3-5 th/ 9-11th Centuries

Hz. Peygamber’in risâletinden yaklaşık bir asır sonra fethedilen İber yarımadası, sekiz asır boyunca İslam medeniyetine ev sahipliği yapmıştır. III.-V./ IX-XI. asırlarda burada sırasıyla Endülüs Emevîleri ve Mülûkü’t-tavâif dönemi yaşanmıştır. Bu çalışma, söz konusu zaman diliminde Endülüs’te hadis ilminin pek çok yönünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Merkez İslâm coğrafyasına oldukça uzak konumda yer alan Endülüs, II. asırdan itibaren Doğu’ya yapılan rihleler yoluyla hadislerle ve hadis ilminin farklı yönleriyle tanışmıştır. Hadis tarihinin bölgesel olarak incelendiği bu çalışmada Doğu’dan Endülüs’e intikal eden hadis musannefâtının rivayeti, ilim merkezleri arasındaki ulema hareketliliği ve hadis tahammül yolları ele alınmış, ricâl başta olmak üzere hadis ilminin çeşitli alanlarına dair telif edilen eserler tespit edilmiştir. Çalışmanın kapsamına giren zaman aralığında her ne kadar siyasi ve toplumsal huzur her zaman sağlanamamış olsa da hadis ilminin Endülüs’teki seyrinin gelişerek devam ettiği söylenebilir. Hadis ilminde derinleşen ulema sayısındaki artış ve Endülüs’te oluşan hadis literatürü bu gelişim aşamasının en önemli göstergelerindendir. Endülüs’te hadis ilminin gelişimine yön veren meselelerden biri de rey merkezli fıkıh anlayışına sahip fakihler ile Doğu’da hadis ağırlıklı eğitim alan muhaddisler arasında III. asırda yaşanan tartışmalardır. Hadis ilminin Endülüs’teki tarihi bakımından anlamlı olan söz konusu tartışmalara bu çalışmada yer verilmiş, tarihsel süreç içinde bu çekişmenin önemli ölçüde ehl-i hadis lehine sonuçlandığı tespit edilmiştir.