Bank-Centered Capital Accumulation and Class Formation in Early Republican Türkiye: A Historical–Institutional Analysis of Türkiye İş Bankası (1924–1930)

Bu çalışma, geç sanayileşme koşulları altında banka-merkezli sermaye birikimi ve ulusalburjuvazinin oluşumunda merkezi bir mekanizma olarak Türkiye İş Bankası’nın erkenCumhuriyet dönemindeki rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Tarihsel-kurumsal bir politikiktisat çerçevesi benimsenerek, analiz 1924–1930 dönemini kapsayan arşiv belgeleri, erkendönem banka raporları, yasal düzenlemeler ve dönemin kamusal söyleminedayandırılmaktadır. Çalışma, ekonometrik nedensellik tahminine dayanmak yerine,tasarrufların seferber edilmesi, kalkınmacı kredi tahsisi ve doğrudan sermaye iştirakininsermaye birikimi ve sınıf oluşumu mekanizmaları olarak nasıl işlediğini kurumsal tasarım,siyasal niyet ve tarihsel sıralanış üzerinden incelemektedir. Bulgular, Türkiye İş Bankası’nınyalnızca bir mali aracı olarak değil, yerli girişimci sınıfın oluşumuna aktif biçimde katkıdabulunan devlet yönlendirmeli özel bir bankacılık kurumu olarak işlev gördüğünügöstermektedir. Almanya ve Japonya ile yapılan karşılaştırmalı tartışma, ayrıca, Türkiyedeneyiminin devlet yönlendirmeli özel bankacılığın özgün bir konfigürasyonunu temsilettiğini; bu yapı içinde sınıf oluşumunun ekonomik büyümenin dolaylı bir sonucu olmaktanziyade açık biçimde ifade edilmiş siyasal bir hedef olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma,banka-merkezli kalkınmanın temel analitik boyutlarından biri olarak sınıf oluşumunu öneçıkararak, devlet-finans ilişkileri ve kapitalist kalkınmanın kurumsal temellerine ilişkinkarşılaştırmalı politik iktisat tartışmalarına katkı sunmaktadır.