2./ 8. asır Medine hadis halkaları

Medine, İslam dünyasının 2./ 8. yüzyıldaki en önemli ilim merkezlerinden (emsâr) biridir. Bu sebeple Medine’de hadis ilminin merkezî aktörleri olan râvilerin ve bu râviler arasındaki irtibatların incelenmesi, hadis tarihinin erken döneminin doğru analizi için elzemdir. Söz konusu gereklilikten hareketle bu çalışmada Medineli 2./ 8. yüzyıl râvileri arasındaki ilmî ilişkiler ve bu ilişkilerin en önemli formu olan halkalar ele alınmıştır. Halka sahibi önemli kişiler ele alınmadan önce mezkûr yüzyılda Medine’de yaşadığı tespit edilen 973 râvi ilgi alanları, yaşadıkları dönem, rivayet sayıları, güvenilirlik durumları, cinsiyet ve etnik kökenleri, mezhepleri ve geçim vasıtaları gibi farklı açılardan tahlile tabi tutularak şehrin ilmî yapısı tasvir edilmiştir. Ardından 2./ 8. yüzyıldaki Ehl-i hadîs ders halkalarının nasıl tespit edileceğine dair daha önce vazedilen bir metodun uygulanması sonucunda ilgili zaman diliminde Medine’de Nâfi‘ mevlâ İbn Ömer, İbn Şihâb ez-Zührî, Ebü’z-Zinâd Abdullah b. Zekvân, Zeyd b. Eslem, Yahya b. Saîd el-Ensârî, Muhammed b. Abdurrahman İbn Ebî Zi’b ve Mâlik b. Enes’e ait yedi halka bulunduğu tespit edilmiş ve halka sahibi bu râvilerle halkalarının mensupları arasındaki ilişkiler detaylı bir şekilde incelenmiştir. Daha sonra halkalara dâhil olamayan küçük ilişki ağları ve bilgi akışlarına yer verilmiştir. Nihayetinde çoğunluğunu yukarıda zikredilen yedi râvi ile onların hoca ve talebelerinin oluşturduğu Medine Ehl-i hadîs’inin tartışmalı hadis meseleleri bağlamında büyük oranda homojen bir yapı arz ettiği ve bu ekolün birikimini elde etme, sentezleme, yorumlama ve sonraki nesle aktarma konusunda en önemli rolü üstelenen 2./ 8. yüzyıl râvisinin, neredeyse her halkada yer alan Mâlik b. Enes olduğu sonucuna varılmıştır.